AI-antwoorden controleren: checklist voor uw werk

Waarom klinkt een onjuist AI-antwoord toch geloofwaardig?

Een taalmodel kan vloeiende tekst maken zonder dat iedere bewering juist is. Het NIST-profiel voor generatieve AI beschrijft dit risico als confabulatie: onjuiste of ongefundeerde inhoud kan zelfverzekerd worden gebracht. Dat kan gaan om verzonnen bronnen, maar ook om een bestaande bron die verkeerd wordt weergegeven.

Beoordeel de bewering en het bewijs, niet hoe professioneel het antwoord klinkt. Een nette tabel, concrete datum of precieze score is nog geen kwaliteitscontrole.

Welke checklist gebruikt u voor AI-antwoorden?

Controleer eerst de beweringen waarop u gaat handelen. Gebruik deze vijf vragen voordat u een antwoord publiceert, naar een klant stuurt of in een besluit verwerkt.

1. Wat beweert het antwoord? Splits feiten, aannames, advies en creatieve suggesties.
2. Bestaat het bewijs? Open de bron, zoek de passage en controleer auteur, datum en versie.
3. Ondersteunt de bron de conclusie? Lees voorwaarden, beperkingen en de omringende tekst.
4. Kloppen cijfers en volledigheid? Reken bedragen na en controleer eenheden, periodes en weggelaten informatie.
5. Mag en kan dit gebruikt worden? Beoordeel vertrouwelijkheid, mogelijke gevolgen en wie moet goedkeuren.

Ontbreekt beslissend bewijs of kunt u de inhoud niet beoordelen, zet het antwoord dan apart. Vraag de juiste gegevens of raadpleeg een vakpersoon. Opnieuw laten formuleren herstelt een ontbrekend bewijs niet.

Hoe controleert u of een bron de conclusie echt ondersteunt?

Vergelijk de precieze AI-bewering met wat de bron zegt, inclusief doelgroep, periode en beperkingen. Een bestaande link bewijst niet dat de tekst correct geciteerd is.

Bij juridische informatie controleert u land, geldende versie en toepassingsdatum. Een nieuwsbericht over een voorstel is geen bewijs dat de regel al geldt. Bij onderzoek zijn meetmethode, onderzochte groep en beperkingen belangrijker dan alleen de kop.

Is een tweede AI-tool voldoende als controle?

Nee. Een tweede tool kan afwijkingen helpen vinden, maar dezelfde fout herhalen. Overeenstemming is geen onafhankelijke bevestiging wanneer de modellen op dezelfde onjuiste aanname of bron steunen.

Gebruik een tweede antwoord om gerichter te controleren, niet om broncontrole te vervangen. Vraag welke aannames ontbreken. Open vervolgens zelf het document, controleer de berekening of leg de vraag voor aan de verantwoordelijke collega.

Welke controle past bij welk soort werk?

De controle hoort te passen bij het gevolg van een fout. Deze werkindeling is een praktisch hulpmiddel en geen wettelijke AI Act-risicoclassificatie.

• Brainstorm: beoordeel bruikbaarheid; presenteer ideeën niet als feiten.
• Klantmail: verifieer namen, prijzen, afspraken en beloften voor verzending.
• Data-analyse: controleer definities, filters, ontbrekende rijen en berekeningen in de brondata.
• Marketing: onderbouw claims, controleer merktoon en beoordeel transparantievereisten.
• Juridisch, HR of financieel: laat een bevoegde vakpersoon inhoud en gevolgen beoordelen.
• Code of configuratie: laat wijzigingen testen en technisch beoordelen voor productiegebruik.

Voor bronbestanden gebruikt u de gids over documenten samenvatten met AI. Voor publicatie van AI-tekst of interactie met een chatbot biedt de Artikel 50-check een afzonderlijke indicatie. Een inhoudelijk correct antwoord is niet automatisch klaar voor publicatie.

Hoe legt u de controle kort vast?

Gebruik een controlefiche met bewering, bron, afwijking en beslissing. Daarmee is zichtbaar wat werkelijk is nagekeken, zonder elke prompt te archiveren.

Taak en beoogd gebruik:
Belangrijke bewering of berekening:
Bron, versie en vindplaats:
Gecontroleerd door en op datum:
Gevonden fout of ontbrekende informatie:
Besluit: gebruiken / corrigeren / niet gebruiken / vakpersoon raadplegen
Goedgekeurde eindversie:

Bewaar geen onnodige persoonsgegevens in deze fiche. Laat medewerkers tijdens oefeningen uitleggen waarom ze een antwoord vrijgeven of afwijzen. De leerdoelen per functie helpen om dat onderdeel te maken van de opleiding.

Wanneer is meer nodig dan een checklist?

Als niemand tijd, bevoegdheid of vakkennis heeft voor controle, moet het werkproces veranderen. Spreek af welke toepassingen toegelaten zijn, wie beslist en wanneer het werk stopt. Een checklist maakt een ongeschikte toepassing niet veilig.

Tijdens een AI-geletterdheid training kunnen medewerkers oefenen met zulke beslissingen. Laat bij gevoelige toepassingen daarnaast de verwerking en risico’s beoordelen.