Artikel 50 AI Act: transparantie naar uw klanten en kandidaten

Wat houdt transparantie volgens de wet in

De achterliggende gedachte van Artikel 50 is eenvoudig: een persoon heeft het recht om te weten wanneer hij of zij met AI te maken heeft, en wanneer wat hij of zij ziet of hoort door AI werd gegenereerd. De wet vraagt geen technische uitleg, wel een heldere kennisgeving op een gepast moment en in een gepaste vorm.

Belangrijk: de transparantieplicht onder Artikel 50 staat los van de risicocategorisatie. Een chatbot kan minimaal risico zijn maar valt nog steeds onder Artikel 50. Een AI-systeem in HR is hoog-risico en valt onder zowel Annex III als Artikel 50.

De vier situaties die onder Artikel 50 vallen

• Directe interactie met AI: chatbots, virtuele assistenten en stemgestuurde diensten. Gebruikers moeten weten dat zij niet met een mens spreken.
• Emotieherkenning en biometrische categorisatie: buiten high-risk contexten moet ook hier de betrokken persoon worden geinformeerd.
• Deepfakes: AI-gegenereerde of gemanipuleerde audio, beeld of video die lijkt op bestaande personen, plaatsen of gebeurtenissen moet als zodanig gelabeld worden.
• AI-gegenereerde tekst over algemeen belang: als u AI-tekst publiceert over zaken van algemeen belang moet duidelijk zijn dat de tekst kunstmatig is gegenereerd, behalve wanneer er menselijke redactie aan vooraf ging.

Een correcte chatbot-disclaimer

Voor websites die met een chatbot werken volstaat een korte kennisgeving bij de start van het gesprek. Een formulering zoals: "U communiceert nu met een virtuele assistent. Voor complexere vragen verbinden wij u graag door met een collega." voldoet ruimschoots.

De kennisgeving moet zichtbaar zijn voor de interactie begint, niet verstopt in een klein voettekstje. Geluidsbots horen de mededeling ook hoorbaar te brengen aan het begin van het gesprek. In een Compliance Sprint leveren wij standaard kant-en-klare formuleringen voor alle gebruikelijke situaties.

Regels rond AI-gegenereerde inhoud

Voor tekst die u publiceert op uw website, blog of in nieuwsbrieven gelden twee uitzonderingen op de transparantieplicht. Eerst: als de AI-tekst onder menselijke redactionele controle staat voor publicatie, hoeft u niet expliciet te vermelden dat AI gebruikt werd. Tweede: voor zuiver assisterende AI (suggesties bij het schrijven, formuleren of corrigeren) geldt de transparantieplicht evenmin.

Voor blog-artikelen en nieuwsbrieven raden wij toch een korte vermelding aan, bijvoorbeeld als kortzichtige bio-tekst onder het artikel: "Dit artikel is opgesteld met ondersteuning van AI-tools en redactioneel nagekeken door [naam]." Dat is goed ondernemerschap en bouwt vertrouwen op.

Deepfakes en synthetische media

Voor AI-gegenereerde audio, beeld of video die realistische personen, plaatsen of gebeurtenissen toont, geldt een striktere regel: ook wanneer er menselijke redactie aan voorafging, moet u duidelijk maken dat het materiaal kunstmatig werd gemaakt. Voor marketing-toepassingen die deepfake-technologie inzetten is dit cruciaal.

Uitzondering: kunst, satire en parodie hoeven niet expliciet gelabeld te worden, mits het duidelijk is uit de context dat het gaat om creatieve expressie en niet om feitelijke voorstelling.

De uitzonderingen op Artikel 50

Niet alles wat AI is, valt onder de transparantieplicht. Tools die u zuiver intern gebruikt voor uw eigen werk zonder dat klanten of derden er rechtstreeks mee te maken krijgen, zijn vrijgesteld. Standaard productiviteitstools (Copilot in Outlook, AI-suggesties in uw CRM voor uw eigen medewerkers) blijven dus buiten schot.

Ook tools waarvan het AI-karakter overduidelijk is uit de context, zoals een algemeen bekend taalmodel waarmee een klant zelf direct praat, kunnen vrijgesteld zijn. De redenering is dat als de context al transparant is, een herhaalde kennisgeving overbodig wordt. Voor een high-risk toepassing gelden vaak nog strengere, eigen transparantieregels uit Annex III.

Externe bronnen

De volledige tekst van Artikel 50 op EUR-Lex bevat de exacte juridische formulering. Het AI Office heeft aanvullende voorbeelden gepubliceerd over wat een correcte transparantieverklaring is.