AI-geletterdheid na de AI Omnibus: wat geldt er nog?

Wat is AI-geletterdheid in gewone taal?

AI-geletterdheid is het vermogen om AI bewust, veilig en kritisch te gebruiken. Een medewerker begrijpt wat een tool wel en niet kan, welke gegevens niet ingevoerd mogen worden, wanneer output gecontroleerd moet worden en waar een nieuwe toepassing of fout gemeld wordt.

Het is geen technische opleiding voor programmeurs. Een basisgebruiker heeft vooral praktische regels nodig. Een HR-verantwoordelijke, toolbeheerder of leidinggevende heeft meer kennis nodig over bias, toegangsrechten, menselijke controle en gevolgen voor personen.

Wat veranderde de AI Omnibus aan Artikel 4?

De AI Omnibus versoepelde Artikel 4 op 27 juli 2026. Providers en deployers moeten nog steeds maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. Zij hoeven alleen geen specifiek kennisniveau van iedere individuele medewerker te garanderen. De Europese Commissie en de lidstaten krijgen daarnaast een grotere ondersteunende rol.

Dit betekent niet dat andere AI Act-verplichtingen verdwijnen. De verboden praktijken blijven gelden en de transparantieverplichtingen van Artikel 50 starten op 2 augustus 2026. Voor bepaalde hoogrisicosystemen gelden latere termijnen.

Is AI-geletterdheid nog verplicht voor bedrijven?

Ja, Artikel 4 bevat nog steeds een verplichting voor providers en deployers. Zij moeten maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. De wet vraagt echter niet dat een organisatie een specifiek kennisniveau van iedere persoon garandeert.

Training kan wel nodig blijven om andere verantwoordelijkheden goed uit te voeren. Denk aan gegevensbescherming, informatiebeveiliging, menselijke controle, transparante klantcommunicatie, arbeidsrecht en interne kwaliteitsbewaking. Ook klanten, besturen of aanbestedingen kunnen vragen hoe medewerkers verantwoord met AI omgaan.

Hoe pakt u AI-geletterdheid praktisch aan?

U pakt AI-geletterdheid praktisch aan door eerst het echte AI-gebruik te inventariseren en daarna kennis aan functies te koppelen. Begin met tools die medewerkers vandaag gebruiken, zoals ChatGPT, Copilot, transcriptietools, CRM-AI, boekhoudherkenning en HR-matching.

1. Breng officiële en persoonlijke AI-tools per afdeling in kaart.
2. Bepaal welke gegevens, personen en beslissingen door elke tool geraakt worden.
3. Geef iedereen een korte basis over data, outputcontrole en meldpunten.
4. Voeg functiegerichte modules toe voor rollen met meer impact.
5. Werk de afspraken bij wanneer tools, processen of regels veranderen.

De concrete leerdoelen en rolverdeling staan op de aparte pagina over AI-geletterdheid training voor medewerkers.

Welke AI-kennis heeft elke rol nodig?

Elke rol heeft kennis nodig die aansluit op de handelingen en gevolgen van het AI-gebruik. Daardoor is één algemene presentatie zelden genoeg voor een hele organisatie.

Hoe brengt u shadow AI in kaart?

U brengt shadow AI in kaart met een korte rondvraag per afdeling en een controle van software met ingebouwde AI-functies. Vraag niet alleen welke tools officieel aangekocht zijn, maar ook welke persoonlijke accounts, browserextensies en gratis transcriptietools medewerkers gebruiken.

Plaats het gevonden gebruik in een praktisch AI-register en beslis per toepassing wat toegestaan, beperkt of verboden is. Dit maakt opleiding concreet en voorkomt dat regels alleen over bekende tools gaan.

Wat is het verschil tussen AI-geletterdheid en AI-training?

AI-geletterdheid is het gewenste kennisniveau, terwijl training één middel is om dat niveau te bereiken. Andere middelen zijn onboarding, een AI-gebruiksbeleid, korte toolboxsessies, interne voorbeelden en een duidelijk meldpunt voor nieuwe tools.

Een training is pas nuttig wanneer medewerkers daarna weten wat zij in hun eigen werk anders moeten doen. Een marketeer controleert claims en auteursrecht. HR bewaakt bias en kandidaatimpact. Management beslist over eigenaarschap, gebruiksgrenzen en escalatie.

Wat is een redelijke aanpak voor een KMO?

Voor een KMO is een korte basislaag met gerichte verdiepingen meestal voldoende. Een algemene sessie van één tot twee uur kan datagebruik, outputcontrole en interne afspraken behandelen. Functies met meer impact krijgen daarna extra voorbeelden en oefeningen.

Een functiegerichte workshop over AI-geletterdheid kan deze lagen combineren. De keuze voor een workshop is sinds de AI Omnibus geen automatisch voorgeschreven opleidingsvorm. Het is een mogelijke maatregel die u afstemt op uw tools, rollen en risico's.

Waarom documenteert u AI-training nog?

U documenteert AI-training om intern te weten wie welke afspraken kent en waar nog hiaten zitten. Bewaar daarom datum, deelnemers, programma, gebruikte voorbeelden en verwijzingen naar het AI-gebruiksbeleid.

Deze documenten helpen aantonen welke ondersteunende maatregelen u onder Artikel 4 nam. Ze ondersteunen ook uw governance, onboarding, klantenvragen en de uitvoering van andere regels waarbij bekwaam gebruik of menselijke controle relevant is.

Welke officiële bronnen leggen de nieuwe situatie uit?

De AI Omnibus legt de belangrijkste wijzigingen praktisch uit. De bindende tekst van het gewijzigde Artikel 4 staat in Verordening (EU) 2026/1744 op EUR-Lex. Voor praktische Vlaamse uitleg blijft ook de Vlaamse AI Academie nuttig.