AI Omnibus: wat verandert er voor Belgische bedrijven?

Wat is de AI Omnibus?

De AI Omnibus is een gerichte wijziging van de Europese AI Act. De officiele titel is Verordening (EU) 2026/1744 van het Europees Parlement en de Raad. De verordening werd vastgesteld op 8 juli 2026, gepubliceerd op 24 juli 2026 en trad op 27 juli 2026 in werking.

Het doel is de uitvoering van de AI Act eenvoudiger en beter voorspelbaar te maken. De Europese wetgever behoudt de bescherming van veiligheid en grondrechten, maar vermindert dubbele procedures, verschuift enkele deadlines en geeft kleinere ondernemingen meer ruimte om AI te testen.

De AI Omnibus vervangt de AI Act niet. Zij wijzigt Verordening (EU) 2024/1689 op specifieke punten. Beide teksten moeten daarom samen worden gelezen.

Wat veranderde de AI Omnibus in een oogopslag?

De belangrijkste wijzigingen gaan over termijnen, proportionaliteit, testen, toezicht en enkele administratieve verplichtingen. Voor een gewone KMO is vooral belangrijk dat niet elke wijziging op dezelfde manier doorwerkt.

Welke AI Act-deadlines zijn veranderd?

De AI Omnibus legt nieuwe vaste data vast voor de regels rond hoogrisicosystemen. Daardoor is 2 augustus 2026 niet langer de toepassingsdatum voor alle onderdelen van het hoogrisicokader.

• 27 juli 2026: Verordening (EU) 2026/1744 treedt in werking
• 2 augustus 2026: onder meer de algemene transparantieregels van Artikel 50 worden toepasselijk
• 2 december 2026: de nieuwe verboden rond bepaalde seksueel expliciete en intieme AI-content worden toepasselijk
• 2 december 2027: de regels gelden voor zelfstandige hoogrisicosystemen uit Annex III, zoals bepaalde toepassingen in HR, onderwijs, krediet en essentiële diensten
• 2 augustus 2028: de regels volgen voor hoogrisico-AI die als veiligheidscomponent in gereguleerde producten is ingebouwd

Voor aanbieders van systemen die synthetische tekst, audio, beelden of video genereren en al voor 2 augustus 2026 op de markt waren, bevat de Omnibus een overgangsdatum tot 2 december 2026 voor de technische markering uit Artikel 50(2). Dat is geen algemeen uitstel van alle transparantieplichten. Bekijk daarom de volledige AI Act-tijdlijn per systeem en rol.

Is AI-geletterdheid nog verplicht na de AI Omnibus?

Ja, maar de verplichting is soepeler en procesgericht geformuleerd. Het gewijzigde Artikel 4 zegt dat providers en deployers maatregelen moeten nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Zij hoeven geen specifiek kennisniveau van iedere medewerker te garanderen.

De passende maatregelen hangen af van technische kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en de mensen op wie het systeem wordt toegepast. Een korte werkinstructie kan volstaan voor een eenvoudige schrijfassistent. AI in werving, krediet of klantbeslissingen vraagt doorgaans meer gerichte kennis en controle.

De Europese Commissie en de lidstaten krijgen bovendien een grotere ondersteunende rol. Lees in onze uitleg over AI-geletterdheid hoe u dit proportioneel invult zonder een zwaar opleidingsdossier te bouwen.

Welke administratieve lasten worden kleiner?

De AI Omnibus vermindert vooral vaste vormvereisten en dubbele procedures. De inhoudelijke verantwoordelijkheid verdwijnt niet. Een provider van hoogrisico-AI moet bijvoorbeeld nog steeds monitoren hoe het systeem na marktintroductie presteert, maar krijgt meer flexibiliteit in de vorm van het monitoringplan.

• Vereenvoudigde technische documentatie voor KMO en bepaalde groeiende middelgrote ondernemingen
• Minder registratiegegevens voor systemen die na beoordeling niet als hoog risico worden behandeld
• Meer aansluiting tussen de AI Act en bestaande productwetgeving
• Een eenvoudiger gezamenlijk beoordelingsproces voor aangemelde instanties
• Meer proportionele boetes en procedures voor kleinere ondernemingen

Voor de meeste KMO die alleen externe AI-tools gebruiken, zit de winst niet in minder documenten maar in duidelijkere prioriteiten. Een compact AI-register, een gebruiksbeleid en afspraken over menselijke controle blijven de meest bruikbare basis.

Welke nieuwe verboden voegt de AI Omnibus toe?

De AI Omnibus verbiedt AI-praktijken die zonder toestemming seksueel expliciete of intieme content van personen genereren of manipuleren. Ook het genereren van materiaal van seksueel misbruik van kinderen wordt expliciet verboden. Deze nieuwe onderdelen van Artikel 5 worden toepasselijk op 2 december 2026.

Daarnaast laat de verordening onder strikte voorwaarden toe om bijzondere categorieen persoonsgegevens te verwerken wanneer dat noodzakelijk is om vooringenomenheid in AI te detecteren en te corrigeren. Dat is geen algemene uitzondering op de GDPR. Noodzaak, beveiliging, minimale verwerking en passende waarborgen blijven essentieel.

Wat verandert niet door de AI Omnibus?

De risico-gebaseerde structuur van de AI Act blijft bestaan. De Omnibus schrapt dus niet de kernregels voor verboden, hoogrisico- en transparantiegevoelige AI. Ook de rollen van provider, deployer, importeur en distributeur blijven bepalen welke plichten gelden.

• Verboden praktijken die al sinds 2 februari 2025 gelden, blijven verboden
• De regels voor general-purpose AI-modellen blijven relevant voor modelaanbieders
• Artikel 50 blijft transparantie vragen bij bepaalde chatbots, deepfakes en AI-content
• GDPR, arbeidsrecht, consumentenrecht en discriminatierecht blijven naast de AI Act gelden
• Een latere deadline verandert een hoogrisicosysteem niet in een laagrisicosysteem

Wat betekent de AI Omnibus voor uw type bedrijf?

De impact hangt vooral af van uw rol en toepassing. Een KMO die een externe chatbot gebruikt, krijgt een andere actielijst dan een softwarebedrijf dat zelf AI ontwikkelt of een fabrikant die AI in een machine inbouwt.

Wat moet een Belgische KMO nu doen?

Begin met uw feitelijke AI-gebruik en pas daarna de nieuwe deadlines toe. De AI Omnibus is geen reden om een lopend AI-register of beleid stil te leggen. Zij is wel een goede aanleiding om oude planning en standaardteksten te corrigeren.

1. Inventariseer alle AI-tools en ingebouwde AI-functies
2. Bepaal per systeem of u deployer, provider, importeur of distributeur bent
3. Controleer verboden praktijken en transparantie eerst
4. Markeer mogelijke hoogrisicosystemen met de nieuwe toepassingsdatum
5. Kies proportionele maatregelen voor AI-geletterdheid
6. Plan een periodieke herbeoordeling wanneer tools of wetgeving wijzigen

Welke officiele bronnen leggen de AI Omnibus uit?

De juridisch bindende bron is Verordening (EU) 2026/1744 op EUR-Lex. De Europese Commissie geeft een praktisch overzicht van de belangrijkste wijzigingen en termijnen. Controleer bij een concrete hoogrisicotoepassing altijd de verordening, sectorspecifieke regels en actuele Europese richtsnoeren.